Demir eksikliği, kadınlarda en sık görülen beslenme eksikliğidir ve başlıca nedeni adet kanamasıyla olan düzenli demir kaybıdır. Yorgunluk çoğu zaman tek belirtidir ve sıklıkla yoğun tempoya bağlanarak gözden kaçar.
Basit bir kan testiyle tespit edilebilir.
Belirtiler
- Sürekli yorgunluk, halsizlik
- Ciltte ve göz kapağı içinde solukluk
- Nefes darlığı (merdiven çıkarken belirginleşir)
- Baş dönmesi
- Çarpıntı
- Saç dökülmesi
- Tırnaklarda kırılma ve şekil değişikliği
- Huzursuz bacak hissi
- Odaklanma güçlüğü
- Buz ya da toprak yeme isteği (pika)
Belirtiler yavaş geliştiği için kişi duruma alışabilir ve fark etmeyebilir.
Kadınlarda neden sık?
| Neden | Açıklama |
|---|---|
| Adet kanaması | Her ay düzenli demir kaybı |
| Yoğun kanama | Kayıp belirgin artar |
| Gebelik | İhtiyaç önemli ölçüde artar |
| Emzirme | Ek ihtiyaç doğar |
| Bitkisel beslenme | Bitkisel demir daha az emilir |
| Emilim sorunları | Çölyak, mide sorunları |
Hangi testler?
Hemogram tek başına yeterli olmayabilir. Ferritin değeri vücuttaki demir deposunu gösterir ve daha erken uyarı verir.
Hemoglobin normal olsa bile ferritin düşük olabilir. Bu duruma “demir eksikliği” denir ve belirti verebilir.
Hangi testlerin isteneceğine hekiminiz karar verir.
Beslenmede demir
İki tür demir vardır ve emilim oranları farklıdır.
- Hayvansal (hem) demir: Kırmızı et, karaciğer, balık — daha iyi emilir
- Bitkisel (non-hem) demir: Kuru baklagil, koyu yeşil yapraklılar, kuru meyve, pekmez — emilimi daha düşük
Emilimi etkileyenler
Artıranlar: C vitamini içeren besinler (limon, biber, maydanoz) demirle aynı öğünde tüketilirse emilimi destekler.
Azaltanlar: Çay ve kahve öğünle birlikte içildiğinde emilimi düşürür. Öğünden 1-2 saat sonra tüketmek daha uygundur.
Takviye konusu
Demir takviyesine kendi kararınızla başlamayın. Gereksiz demir yüklemesi zararlı olabilir.
Önce test yaptırın, gerekiyorsa hekiminizin belirlediği doz ve sürede kullanın.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Dinlenmekle geçmeyen yorgunluk varsa
- Adet kanamanız yoğunsa
- Nefes darlığı veya çarpıntı yaşıyorsanız
- Saç dökülmesi belirginleştiyse
- Gebeyseniz veya gebelik planlıyorsanız
- Bitkisel beslenme düzeni uyguluyorsanız
