Vajinal mantar enfeksiyonu, normalde vajinada az miktarda bulunan Candida mayasının dengesiz şekilde çoğalmasıyla ortaya çıkar. Bu çoğalmayı tetikleyen şey genellikle tek bir neden değil, vajinal floranın dengesini bozan bir dizi faktördür.
Kadınların yaklaşık dörtte üçü hayatının bir döneminde bu durumu yaşar. Tekrarlayan vakalarda ise altta yatan bir tetikleyici genellikle gözden kaçar.
Vajinal florada ne oluyor?
Sağlıklı bir vajinada baskın mikroorganizma Lactobacillus türü bakterilerdir. Bu bakteriler laktik asit üreterek ortamı asidik tutar; tipik pH aralığı 3,8 ile 4,5 arasındadır.
Candida mayası da bu ortamda küçük miktarlarda bulunur ve sorun çıkarmaz. Denge bozulup laktobasil sayısı azaldığında maya çoğalma fırsatı bulur.
Tetikleyici faktörler
Antibiyotik kullanımı
Geniş spektrumlu antibiyotikler hedefledikleri bakteriyle birlikte vajinadaki laktobasilleri de azaltır. Bu, mantar çoğalması için en sık karşılaşılan tetikleyicilerden biridir.
Belirtiler genellikle antibiyotik kürünün ortasında ya da bitiminden birkaç gün sonra başlar. Antibiyotiği kendi kararınızla bırakmayın; bu durumu hekiminizle paylaşın.
Hormonal değişimler
Östrojen seviyesi vajinal dokudaki glikojen miktarını etkiler. Glikojen artışı mayanın besin kaynağını çoğaltır.
Bu nedenle gebelik, doğum kontrol hapı kullanımı ve adet döngüsünün belirli dönemleri riski artırabilir. Regl öncesi haftada belirtilerin şiddetlenmesi sık bildirilen bir durumdur.
Kan şekeri kontrolü
Diyabeti olan ve kan şekeri kontrolü iyi olmayan kadınlarda mantar enfeksiyonu daha sık görülür. Yüksek glikoz seviyesi maya için elverişli bir ortam yaratır.
Sık tekrarlayan mantar enfeksiyonu, bazı durumlarda tanı konmamış diyabetin ilk işareti olabilir. Tekrarlayan vakalarda hekiminiz kan şekeri testi isteyebilir.
Bağışıklık sisteminin durumu
Kortikosteroid kullanımı, kemoterapi ve bağışıklığı baskılayan hastalıklar vücudun maya çoğalmasını dengede tutma kapasitesini düşürür.
Yoğun stres dönemleri ve uzun süreli uykusuzluk da dolaylı olarak bu dengeyi etkileyebilir.
Giysi ve nem
Maya nemli ve sıcak ortamda daha hızlı çoğalır. Sentetik iç çamaşırı, dar pantolon ve ıslak mayoyla uzun süre kalmak bu ortamı yaratır.
Pamuklu iç çamaşırı ve spor sonrası hızlı üst değişimi bu açıdan daha uygundur.
İntim hijyen ürünleri
Vajinal duş, parfümlü sabun, kokulu ped ve intim deodorantlar floranın doğal dengesini bozabilir. Vajina kendi kendini temizleyen bir organdır.
Dış bölgenin (vulva) ılık suyla yıkanması çoğu durumda yeterlidir.
Belirtiler nasıl ayırt edilir?
Mantar enfeksiyonunun belirtileri bakteriyel vajinozis ve bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarla karışabilir. Aradaki farkı bilmek, doğru değerlendirme için önemlidir.
| Özellik | Mantar (Kandidiyazis) | Bakteriyel Vajinozis |
|---|---|---|
| Akıntı görünümü | Beyaz, kesik süt kıvamında | İnce, gri-beyaz |
| Koku | Genellikle belirgin koku yok | Balıksı koku, ilişki sonrası artar |
| Kaşıntı | Belirgin, yoğun | Hafif ya da yok |
| Kızarıklık | Sık | Nadir |
| pH | 4,5 altında | 4,5 üzerinde |
Bu tablo yalnızca genel bir yönlendirmedir. Kesin ayrım hekim muayenesi ve gerektiğinde laboratuvar incelemesiyle yapılır.
Neden tekrarlıyor?
Yılda dört veya daha fazla atak yaşanması “tekrarlayan vulvovajinal kandidiyazis” olarak tanımlanır. Bu tabloda birkaç olasılık değerlendirilir.
- Tedavi süresinin yeterince tamamlanmamış olması
- Standart tedaviye daha az yanıt veren Candida türlerinin varlığı
- Kan şekeri kontrolündeki sorunlar
- Süregelen hormonal etkiler
- Tetikleyici alışkanlıkların devam etmesi
Tekrarlayan vakalarda kendi kendine ilaç kullanmak yerine hekim değerlendirmesi gerekir. Kültür incelemesi hangi türün söz konusu olduğunu gösterebilir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda kendi kendinize değerlendirme yapmak yerine bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurun:
- İlk kez bu belirtileri yaşıyorsanız
- Belirtiler bir haftadan uzun sürüyorsa
- Yılda dörtten fazla tekrarlıyorsa
- Ateş, karın ağrısı veya kanama eşlik ediyorsa
- Hamileyseniz
- Akıntıda belirgin koku veya renk değişimi varsa
