Polikistik over sendromu (PCOS), üreme çağındaki kadınlarda görülen ve düzensiz adet, androjen hormon yüksekliği ile yumurtalık görüntüsündeki değişimle tanımlanan hormonal bir tablodur. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 8-13’ünü etkilediği bildirilmektedir.
İsmi yanıltıcıdır: adında “kist” geçse de bunlar gerçek kist değil, olgunlaşmamış foliküllerdir. Ayrıca tanı için yumurtalık görüntüsü şart değildir.
Tanı nasıl konur?
Yaygın kullanılan Rotterdam ölçütlerine göre şu üç maddeden en az ikisinin bulunması gerekir:
- Seyrek yumurtlama ya da yumurtlamanın olmaması (düzensiz adet)
- Androjen hormon yüksekliği (kan testi veya belirtiler)
- Ultrasonda çok sayıda küçük folikül görüntüsü
Tanı konmadan önce benzer tablo yaratan diğer durumların dışlanması gerekir. Bu nedenle kendi kendine tanı doğru değildir.
Belirtiler
- Düzensiz veya seyrek adet
- Yüz, göğüs, karın bölgesinde tüylenme artışı
- Akne, yağlı cilt
- Saç dökülmesi (erkek tipi)
- Kilo alımı ya da kilo vermekte zorlanma
- Ensede ve koltuk altında koyulaşma
- Gebe kalmakta zorlanma
Her kadında tüm belirtiler görülmez. Bazılarında sadece düzensiz adet, bazılarında sadece cilt bulguları öne çıkar.
İnsülin direnci bağlantısı
PCOS’lu kadınların önemli bir kısmında insülin direnci görülür. Bu, vücudun insüline daha az yanıt vermesi ve kan şekerini dengelemek için daha fazla insülin üretmesi anlamına gelir.
Yüksek insülin, yumurtalıklardan androjen üretimini artırabilir. Bu da tablonun diğer belirtilerini besler.
Bu bağlantı nedeniyle hekimler genellikle kan şekeri ve insülin testlerini de değerlendirmeye dahil eder.
Uzun vadeli takip neden önemli?
PCOS sadece adet düzeniyle ilgili bir tablo değildir. Araştırmalar şu durumlarla ilişkili olduğunu göstermektedir:
- Tip 2 diyabet riskinde artış
- Kan basıncı ve kolesterol değişimleri
- Uyku apnesi
- Rahim iç zarında kalınlaşma (uzun süre adet görmeyenlerde)
- Gebelikte bazı komplikasyonlar
Bu nedenle tanı alan kadınlarda düzenli takip önerilir. Takip planını hekiminiz belirler.
Yaşam tarzının rolü
Araştırmalar düzenli hareket ve dengeli beslenmenin belirtiler üzerinde olumlu etkisi olduğunu göstermektedir. Ancak bu, bireysel bir planla yürütülmelidir.
İnternetteki genel diyet önerileri yerine bir diyetisyen ve hekimle çalışmak daha doğrudur. PCOS’ta herkese uyan tek bir yaklaşım yoktur.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Adetiniz düzensizse ya da 3 aydan uzun süredir yoksa
- Belirgin tüylenme artışı varsa
- Dirençli akne sorunu yaşıyorsanız
- Kilo vermekte zorlanıyorsanız
- Gebe kalmaya çalışıyor ve zorlanıyorsanız
- Ailede PCOS veya diyabet öyküsü varsa
