Kemik canlı bir dokudur; sürekli yıkılır ve yeniden yapılır. Östrojen bu dengede yıkımı frenleyen taraftadır. Menopozla östrojen düşünce fren gevşer ve yıkım yapımın önüne geçer.
Sonuç: menopozdan sonraki ilk 5-7 yılda kemik kütlesinin %20’ye varan kısmı kaybedilebilir. Bu, hayat boyu yaşanan kaybın en hızlı dönemidir.
Osteoporoz Neden Sessiz İlerler?
Kemik erimesinin ağrısı yoktur. Çoğu kadın tanıyı ilk kırıktan sonra alır — genellikle bilek, omurga veya kalçada.
Dolaylı işaretler olabilir: boyun zamanla kısalması, sırtın öne doğru kamburlaşması, hafif bir düşmeyle kırık oluşması.
Risk Faktörleri
- Erken menopoz (40 yaş öncesi)
- Ailede kalça kırığı öyküsü
- İnce yapı ve düşük vücut ağırlığı
- Sigara ve yüksek alkol tüketimi
- Uzun süreli kortizon kullanımı
- Hareketsiz yaşam
- D vitamini eksikliği
Türkiye’de D vitamini eksikliği çok yaygındır ve kemik sağlığını doğrudan etkiler. Değerinizi bilmiyorsanız hekiminizden isteyin.
Kemik Yoğunluğu Ölçümü (DEXA)
DEXA, 10-15 dakika süren, ağrısız ve düşük ışın dozlu bir ölçümdür. Sonuç T-skoru olarak verilir.
| T-skoru | Anlamı |
|---|---|
| -1 ve üzeri | Normal |
| -1 ile -2,5 arası | Osteopeni (kemik kaybı başlamış) |
| -2,5 ve altı | Osteoporoz |
Ne zaman yaptırmalı sorusunun cevabı kişiseldir: risk faktörü taşıyorsanız hekiminiz menopozdan hemen sonra isteyebilir, taşımıyorsanız daha ileri yaşta.
Korunma: Üç Başlık
1. Yük bindiren hareket
Kemik, üzerine yük binince güçlenir. Yürüyüş, merdiven çıkma, dans ve ağırlık çalışması bu yükü sağlar.
Yüzme ve bisiklet kalp sağlığı için değerlidir ama kemiğe yük bindirmediği için bu amaçla yeterli değildir.
2. Kalsiyum ve D vitamini
Kalsiyumun öncelikle besinlerden alınması tercih edilir: süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, susam, kuru baklagiller.
Takviye gerekip gerekmediğine kan değerlerinize bakarak hekiminiz karar vermelidir. Gereksiz yüksek doz kalsiyum takviyesinin faydası yoktur.
3. Düşmeyi önlemek
Kırıkların çoğu düşmeyle olur. Denge çalışmaları, evdeki kayan halıların kaldırılması, iyi aydınlatma ve düzenli göz muayenesi en az beslenme kadar etkilidir.
Ne Zaman Hekime Gitmelisiniz?
- Hafif bir düşme veya darbeyle kırık oluştuysa
- Boyunuz birkaç yılda 3 cm’den fazla kısaldıysa
- Erken menopoza girdiyseniz
- Uzun süre kortizon kullandıysanız
- Ailenizde kalça kırığı öyküsü varsa
Sık Sorulan Sorular
Kemik erimesi geri döndürülebilir mi?
Kaybedilen kemiğin tamamı geri kazanılmaz, ancak kaybın hızı yavaşlatılabilir ve kırık riski belirgin şekilde azaltılabilir.
Kaç yaşında DEXA yaptırmalıyım?
Risk faktörü yoksa genellikle 65 yaş sonrası önerilir. Risk faktörü taşıyorsanız hekiminiz çok daha erken isteyebilir.
Süt içmiyorum, ne yapmalıyım?
Susam, badem, kuru incir, nohut, brokoli ve kalsiyum eklenmiş bitki sütleri iyi kaynaklardır. Bir diyetisyenle günlük alımınızı hesaplatmak en sağlıklısıdır.
Osteopeni tanısı aldım, ilaç şart mı?
Her osteopeni ilaç gerektirmez. Karar T-skorunun yanı sıra kırık riskinizi hesaplayan değerlendirmelerle birlikte verilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hekim muayenesinin yerine geçmez.
